Lang natts ferd mot dag

Som diakon kallar eg Fasteaksjonen, tysdagen før palmesundag, ein høgtidsdag i seg sjølv. 

Min eigen Supertysdag. Ein dag då trua får bein å gå på, og liv og lære vert eitt. Eit av dei første minna eg har om Kirkens Nødhjelp, er frå Biafra-krigen. Eg var berre ein gutunge, men avis- og fjernsynsbileta brende seg fast: ungar med tomme blikk og store magar, ei svolt så brutal at ho ikkje let seg gløyme. 

Elias Berge frå Kirkens Nødhjelp våga det dei fleste andre hjelpeorganisasjonar ikkje våga. I stupmørket, under radaren, flaug dei inn tonn på tonn med mat og medisinar til eit folk som var i ferd med å døy. Flygarane risikerte livet kvar gong dei letta. Det var mot, men det var òg kjærleik i praksis – tøff diakoni, rett og slett. 

Då krigen var over i 1970, vart Biafra igjen innlemma i Nigeria. Men for mange av oss starta kanskje trongen til å hjelpe nettopp der – i møtet med desse bileta.

Samstundes var dei så vonde at det var lett å bla forbi, eller gå forbi. Og nettopp i dei orda – å gå forbi – ligg sjølve rota til ordet påske. Pesach. 

Nåden som reiser oss opp

Påska er forteljinga om ein Gud som ikkje gjekk forbi oss. Jesu død gjev oss nåden. Hadde han ikkje stått opp, ville alt han hadde sagt falle saman som eit korthus. Ein vegvisar som snakkar usant, er ikkje verd å følgje.

Men han stod opp. Og med det vart nåden ikkje berre eit ord, men ei røynd.

Nåden rettar opp krumbøygde ryggar og gjev matte auge glansen tilbake. Ho minner oss om at me er skapte i Guds bilete. Nåden fortel at me er gode nok – i Guds lys og i hans auge. Ho gjev oss plass i fellesskapet, ikkje fordi me har fortent det, men fordi me er elska.

Eg har ofte tenkt at trua mi ikkje fyrst og fremst er noko eg har tenkt meg fram til. Ho er noko eg har kjent.

Halldis Moren Vesaas set ord på det slik. Kladda ned i ei skrivebok i juni 1945:

Eg kunne seie: eg trur. Eg kjende det berre, at det var noko, og at det var open veg mellom meg og han. Den opne døra, der eg ikkje hadde greidd å tru det var noka dør. For det er så mykje som taler mot det, slikt ein veit med hovudet. Men når ein så kjenner varmen og lyset frå den opne døra – Guds kjærleik – som denne kjære sjelehyrden vår sa – ja, eg trur eg har kjent det. 

Frå Olav Vesaas i boka om si mor, «Å vera i livet» (2007).

Døra som står open

Påska handlar om denne døra. Om lyset som trengjer inn i dei romma me helst vil halde lukka. Om nåden som finn oss, sjølv når me ikkje finn oss sjølve.

Soknebod er slikt diakonar og prestar driv med. Det er nattverd med einskildmenneske, bygd på dømet frå dei fyrste kristne kyrkjelydane, der ein sende den innvigde nattverden ut til dei som ikkje sjølve kom seg til kyrkja.

Den siste kvelden med gjengen lanserte Jesus nattverden. Alle fekk – sjølv han som svikta. Det skulle gje oss alle frimot til å ta imot.

Ved eit soknebod i skogsleiren var det ein kar som syntest han fekk for lite vin: «Så mykje som eg har gjort, treng eg eit fullt staup.» Men det fine er at nattverden gjev oss ein liten del av Jesus i oss, og hjelper oss til å halde oss nær han.

Var det ikkje eit sterkt vitnesbyrd for kyrkjelyden i Fyresdal at mange av dei innsette gjekk til nattverd når dei var i kyrkja? Men så har Moland kyrkje eit av dei merkelegaste, men også mest talande bileta på veggen: eit slags nattverd-Rett i koppen-motiv, med prost Bloch (1647–1717) i sentrum.

Kjærleik som tek plassen til ein annan

I påska skjer eit bytte. Ein Gud som ofrar seg for menneska. Frå krigen kjenner me historia om den polske pateren Maximilian Kolbe i Auschwitz. Då ein fange rømde, valde SS ut ti menn som skulle sveltast i hel som straff. Ein av dei utvalde, Franciszek Gajowniczek, ropte at han hadde kone og barn. Kolbe steig fram og sa: «Eg vil ta hans plass.»

Han vart sett i sveltebunkeren, der han støtta og trøysta dei andre heilt til han døydde. 

Ei historie så sterk at ho nesten ikkje let seg bere. Men ho peikar på noko av det djupaste i påskebodskapen: Kjærleik som tek plassen til ein annan. Liv som blir gjeve for at eit anna skal få leve. 

Sorg, uvisse og det opne såret

Påska er òg ei forteljing om sorg og uvisse. Tarjei Vesaas skriv ein stad: «Berga og gråten har ein med seg sjølv.»

Det var vel ikkje om Jesu vener han skreiv det, men det kunne vore det. For dei var einsame etter at meisteren vart krossfest. Fulle av angst for framtida. Peter tok dei sterkaste bannorda i munnen for å fortelja at han ikkje var ein Jesu ven.

Eg hugsar ei sorggruppe eg leia for ungdomar ein gong. Alle som var med, hadde mista nokon dei var glade i. Ein gut hadde sitt første møte med gruppa. Alt før me var komne heilt i gang, kom spørsmålet: 

«Kor lang tid tek det før ein vert glad att når nokon er død?»

Eit spørsmål frå eit ope sår – og eit spørsmål utan enkle svar. 

Mellom natt og dag

Læresveinane kunne ha stilt det same spørsmålet. Mellom påskeaftan og første påskedag levde dei i eit mørke tettare enn natta. Alt dei hadde tru på, var borte. Alt dei hadde håpa på, var knust.

Så gjorde dei det dei kunne. Somme gjekk til grava for å stelle og salve liket. Andre drog på fisketur.

Men då kvinnene kom fram, fann dei grava tom. Og ein kvitkledd kar sa: «Ver ikkje redd. Han er ikkje her. Han har stått opp.»

Håpet vart tent. Lyset byrja trenge inn i mørket. 

Openberringa ved bålet

Mi favorittopenberring skjedde på ein fisketur. Peter drog med seg kameratane sine – slik gutar gjerne gjer når dei treng å kome seg vekk for å tenkje. Ute på sjøen såg dei ein mann på stranda. Dei var fortvila over at dei ikkje fekk fisk. Men mannen bad dei kaste nota på andre sida av båten, og då dei gjorde det, fekk dei så mykje fisk at garnet nesten ikkje lét seg dra opp.

Jesus tende opp eit bål og grilla fisken i glohaugen. I det han seier dei mest alminnelege orda: «Kom og få mat», skjønar dei kven han er.

Eg likar dette. Ei tru som vert openberra i det små, i det heilage og det heilt kvardagslege. I fisk og brød.

Ei lang natts ferd mot dag

Påska er ei lang natts ferd mot dag. Ei rørsle frå frykt til fridom, frå død til liv. Ho minner oss om at mørket aldri får siste ordet. Himmelen er alltid større enn helvete, og nåden finn alltid ein veg.

Når eg tenkjer tilbake på fastebøssa på bordet, ser eg at ho var meir enn ei innsamlingsbøsse. Ho var eit lite sakrament – ord og handling i eitt.

Ei påminning om at trua ikkje berre er noko me kjenner, men noko me gjer. At me ikkje skal gå forbi. At me kan vere lys for kvarandre. 

Den opne døra

Påska kjem til oss kvart år. Alltid kjem ho med ei open dør. Ei dør av lys. Ei dør av nåde.

Og kanskje er det alt me treng: å våge å gå gjennom henne. Å la oss finne, og ta del i helsinga frå dei fyrste kristne.

Kristus er oppstanden! Ja, han er sanneleg oppstanden, helsa dei fyrste kristne kvarandre med.

Denne helsinga gjeld framleis.