Fleire slit med økonomien i fylket vårt

Hausten 2025 svara 24 500 telemarkingar over 18 år på spørsmål om livskvalitet, søvn, psykiske plager, helsevanar, tilgang til tilbod i nærmiljøet og mykje meir i Folkehelseundersøkinga. Nå har Telemark fylkeskommune presentert dei fyrste resultata. 

– Det viktigaste funnet er at det er godt å bu og leve i Telemark. Dei aller fleste rapporterer om høg trivsel og tilhøyrsle og god livskvalitet, seier fylkesordførar Sven-Tore Løkslid i eit presseskriv.

Særleg når det gjeld ulike mål på livskvalitet, svarer telemarkingane meir positivt eller likt i 2025 samanlikna med 2021, som var førre gong Telemark gjennomførte undersøkinga.

Slit økonomisk

Samtidig aukar delen som har økonomiske vanskar. Medan 19 prosent svara at det var vanskeleg å få pengane til å strekkje til i det daglege i 2021, svarer heile 25 prosent dette i 2025.

• I Midt-Telemark svarer 27 prosent at dei har økonomiske vanskar, ein auke frå 22 prosent i 2021. I Nome er prosentdelen lik, men her var det 20 prosent som svara at dei hadde økonomiske vanskar i 2021.

• Blant kommunane i Vest-Telemark er delen med økonomiske vanskar høgast i Seljord, med 26 prosent, etterfølgt av Nissedal (24 prosent), Kviteseid (23 prosent) og Tokke (22 prosent). Vinje og Fyresdal har lågast del, med 21 prosent som opplever at det er vanskeleg å få pengane til å strekkje til i det daglege.

• På toppen av lista ligg Notodden og Hjartdal, der høvesvis 30 prosent og 29  prosent svarar at dei har økonomiske vanskar. Det er ein auke frå 20 prosent i Notodden og 25 prosent i Hjartdal i 2021.

– Kvardagen har blitt tøffare for ein del telemarkingar. Dette er viktig kunnskap å ta med seg når kommunane og andre aktørar skal utvikle tilbod og tiltak vidare, seier Løkslid.

Delen med økonomiske vanskar er høgast i dei yngste aldersgruppene. Blant dei under 50 år svarar omtrent 4 av 10 at det er vanskeleg å få pengane til å strekkje til i det daglege.

Vaksen, men sårbar

Unge vaksne verkar generelt som ei meir sårbar gruppe. Dei rapporterer oftare om psykiske plager, negative kjensler, einsemd og opplever lågare trivsel og tryggleik i nærmiljøet enn eldre aldersgrupper.

På nokre område svarar unge vaksne, særleg i alderen 30–50 år, meir negativt i 2025 enn dei gjorde i 2021. Dette gjeld til dømes tilgang på sosial støtte, opplevd einsemd og kor ofte dei er saman med vener.

– Dette er ei urovekkjande utvikling. Legg samfunnet godt nok til rette for å ta vare på unge vaksne slik at det er mogleg for dei å meistre kvardagen? Kanskje denne gruppa, som òg inneheld mange småbarnsforeldre, hadde det rolegare og hovudet meir over vatnet i pandemien, seier Løkslid.

Mindre røyk og alkohol

Levevanar påverkar helsa gjennom heile livet. Frå 2021 til 2025 ser me ein nedgang i både dagleg røyking og alkoholbruk i fylket. For kosthald peikar pilene andre vegen – ein større del drikk regelmessig sukkerhaldig drikke, og inntaket av frukt, bær, grønsaker og fisk går ned.

Det er likevel store sosiale forskjellar i levevanar og helse. Personar med grunnskule som høgaste utdanningsnivå har langt større helseutfordringar og dårlegare helsevanar enn personar med høgare utdanning. Det er eit gjennomgåande trekk i undersøkinga.

På nokre område har dei sosiale forskjellane i helse og helsevanar auka frå 2021 til 2025, til dømes når det gjeld einsemd. På andre område har dei vorte mindre, kan ein lese i presseskrivet frå fylkeskommunen.

For fleire resultat, sjå undersøkinga her.