8. mars er framleis ein kampdag

Noreg har kome langt i kampen for likestilling. Det er mykje å vere stolt av: høg kvinnerepresentasjon i arbeidslivet, generøs foreldrepermisjon, brei tilgang til barneomsorg og formell juridisk likestilling. Likevel, trass i desse framstega, finst det framleis djuptgåande strukturelle ulikskapar. 

Den norske arbeidsmarknaden er framleis sterkt kjønnsdelt. Kvinner dominerer helsevesen, omsorgsarbeid, barneomsorg, utdanning, butikk og reinhald – sektorar som får samfunnet til å gå rundt, men som kjenneteiknast av lågare løn, meir deltidsarbeid og tyngre arbeidsbelastning enn mannsdominerte sektorar med samanliknbare ansvarsområde.

Ifølgje Statistisk sentralbyrå (SSB) var 82,1 prosent av tilsette med helsefagleg utdanning kvinner i 2024. Vidare syner nasjonale politiske rapportar at rundt 60 prosent av tilsette i pleie- og omsorgssektoren arbeider deltid. I snitt arbeider om lag 35 prosent av kvinner i Noreg deltid, mot 17 prosent av menn (STAMI/NDA).

Deltidsarbeid i omsorgssektoren er ofte strukturelt bakt inn i kommunale tenester. Mykje av dette arbeidet er ufrivillig deltid, noko som tyder på at tilsette ønskjer å arbeide fleire timar, men ikkje får heile stillingar. Dette fører til lågare inntekt, ustabile arbeidsplanar, avgrensa karrieremoglegheiter og større økonomisk sårbarheit, særleg sidan kvinner er overrepresenterte i desse sektorane.

Barneomsorg, eldreomsorg, helsearbeid, husarbeid og emosjonelt arbeid utgjer grunnlaget for økonomien vår. Likevel blir dette arbeidet systematisk undervurdert – anten det er ulønna i heimen eller løna i offentleg sektor. Kvinner held fram med å bære mesteparten av ansvaret, utan å få den anerkjenninga dei rettmessig har krav på.

I kommunen vår har det òg vore diskusjonar både på administrativt og politisk nivå om å kutte velferdstenester for å halde gjeld og budsjett under kontroll. Men når velferdstenester blir kutta, strømlinjeforma eller privatiserte, forsvinn ikkje omsorgsbehova. Dei blir flytta over på familiar – og hovudsakleg på kvinner – som då blir pressa endå meir mot ufrivillig deltid eller redusert deltaking i arbeidslivet.

Ulikskap mellom kvinner aukar òg. Låginntektskvinner, funksjonshemma kvinner og kvinner frå etniske minoritetar har større sjanse for å møte økonomisk usikkerheit, dårlege arbeidsvilkår og diskriminering.

Mange innvandrarkvinner har svakare tilknyting til arbeidsmarknaden – ikkje på grunn av manglande evne eller innsats, men på grunn av språkbarrierar, diskriminering og avgrensa tilgang til sikre jobbar. Når velferdssystem blir svekka, er desse kvinnene ofte dei som blir ramma først og hardest. Ifølgje OECD er berre om lag 42 prosent av flyktningkvinner i Noreg i arbeid, mot vesentleg høgare sysselsetjingsprosentar blant mannlege flyktningar, og ikkje minst befolkninga elles.

Kommunane har òg eit ansvar. Ein kommune som Vinje kan:

• aktivt fremje heiltidsstillingar og gode arbeidsvilkår i omsorgstenester

• integrere likestilling og mangfald i tilsetjingspolitikken

• investere i inkluderande arbeidsmarknadstiltak og språkstøtte

• prioritere sterke offentlege velferdstenester framfor kutt og privatisering

Difor må 8. mars framleis vere ein kampdag. Når kvinner sitt arbeid stoppar, stoppar samfunnet. Kampen gjer usynleg arbeid synleg og krev ei omfordeling av makt, ressursar og ansvar. Likestilling handlar ikkje berre om haldningar – det handlar om politiske val. 8. mars kjempar me for eit samfunn som set omsorg og menneske framfor profitt.

Styret i Vinje SV

Nils Johan Svalastog Garnes, Baiba Sheine, Ingerid Hayes,  Anne Lene Willemsen og  Giovanni Filippo Cozzi