23/2-2012
Utgjevingar:
Vest-Telemark blad
Postboks 33
3836 Kviteseid
Tlf. 35 06 88 00
Faks 35 05 31 71
SMS/MMS: Kodeord VTB til 1963
E-postadresser:
redaksjon@vtb.no
annonse@vtb.no
Tysdag, torsdag og laurdag
Torgeir vann kampen om Guro
 Fire hovudpersonar i skodespillet om Guro Heddelid. Framme Anne Lene Haugetuft som Guro og Ivar Gjessing som Torgeir Uppstad. Bak står to av belarane som ikkje nådde opp, Martin Moen og Håkon Haugan som høvesvis Tor Sunnbø og Tore Smylemoen. |
Segna om Guro Heddelids liv og lagnad på 1300-talet tør vera kjend langt utover Telemarks grenser. Denne staute, mystiske og uvanleg vakre jenta som måtte ta ansvar for storgarden Heddelid i ung alder, har pirra nyfikna både til diktarar og biletkunstnarar. Henrik Sørensen og Harald Kihle er to av tungvektarane i norsk kulturliv som vigde betydeleg del av arbeidet sitt til denne fascinerande soga.
Siste halvåret har Åmotsdal skule hatt Grunningsdalens staute dotter som inspirasjonskjelde. Elevar og lærarar ved den driftige grendeskulen har hatt lokal kulturhistorie som prosjekt, og enda opp med to framføringar av skodespelet «Guro Heddelid». Rektor ved skulen, Svein Vetle Trae, understrekar at spelet er fritt etter Jørund Telnes (d.1892) si bok og Aslaug Høydals skodespel frå 1960-talet.
– Me har tatt oss nokre små fridomar, men freista å fortelje segna om Guro slik det er fortalt gjennom dei siste hundreåra, seier rektoren.
300 tilskodarar
Dei to framføringane ved Åmotsdal skule har samla nesten 300 tilskodarar. 17. mai var det première på spelet og over 170 hadde møtt fram i grendehuset. Denne veka var det spesialframvising for skulane i Flatdal, Seljord og Hjartdal, og alle i salen let seg imponere over speleglede, kulisser og musikk. Randi Øverbø var hyra inn som solist på Telnes-visene som batt dei 10 aktene i skodespelet fint saman.
– Eg er stolt over innsatsen til elevane. Dette kulturprosjektet har dei utan tvil vakse på. Dei har vore med på å forme rollene sine og dei har vist ei klart auka sjølvkjensle. Elevane er òg blitt meir merksame på kor viktig det er med lokal identitet, fortel ein svært nøgd Svein Vetle Trae etter framsyninga.
Han takkar òg Bjørg Oseid Kleivi for flott utsmykking av kulissene, og lærarane som har jobba iherdig med kostymer og sminke.
Kjempemoro
Hovudpersonen i stykket er sjølvsagt gromme Guro Heddelid, spelt av Anne Lene Haugetuft.
– Veldig morosamt å spele skodespel, men eg trur ikkje det var så lett å vera Guro. Ho døydde ikkje lukkeleg, seier Anne Lene.
Ein av belarane til Guro på Heddelid var Tore Smylemoen. Han var truleg den som Guro lika aller best. Men Tore var berre ein spelemann av simpel husmannsætt og det heldt ikkje til å sikre seg verken storgard eller jente.
– Eg måtte gje tapt for Torgeir, smiler Håkon «Tore Smylemoen» Haugan.
– Denne setesdølen svinga sverdet flottare enn meg. Men så var han òg ein meister i simple knep. Torgeir, spela av Ivar Gjessing, gjekk nemleg ikkje av vegen for å kjøpe dei rette menneska for å få det som han ville, hevdar Håkon.
Både Håkon og Ivar meiner prosjektet har vore svært lærerikt og ikkje minst spennande.
– Me var veldig nervøse føre framsyninga 17. mai med fullsett sal, men i dag var det ikkje så ille. Me kjente ikkje alle i salen denne gongen. Det er betre det, kjem det muntert.
Spelemann Tore Smylemoen blei etter segna så vonbroten av hugen etter Guro at han reiste til fjells og enda sine dagar under ei helle i Grimåsnuten.
Ulukkeleg
Det var nok ikkje bare Tore Smylemoen som døydde ulukkeleg i denne historia. Også Guro levde eit ulukkeleg liv, sjølv om ho altså fann seg ein mann frå passeleg ætt. Torgeir Uppstad var ikkje så oppteken av å halde garden i hevd, men var meir interessert i drikk og slåsting. Og i ei likferd på Nordgarden gjekk det ordentleg gale. Han hamna i klammeri med Leiv Sunnbø, bror av Tor Sunnbø, som tidlegare var drepen i slåstkamp med nettopp Torgeir Uppstad. Og i kampen på liv og død som oppstod, slo Leiv han i hel med øks.
Guro levde åleine med borna etter dette. Mang ein friar prøva seg, men Guro avviste dei alle. På denne tida seig mørke skyer sakte men sikkert innover landet. Pesten fann vegen til Grunningsdalen og la dalen øyde.
I boka til Jørund Telnes er det slik skrive om då «Pesta» kom til Grunningsdalen:
Det var so kringum Pintsetid
Ein Sundagsmorgon ljos og blid,
Ei kjerring hovudstup
So fæl og stor
Og mørk som Jord
Det kom til Dalen upp.
Ho stundom gjekk og stundom sprang.
Som paa ei Beingrind Stakken slang,
Ho riva og Lime bar,
Og Rædsla stor
Framfyre for,
Og Daud’ i hennar far.
Men Rakad ho med Riva si,
Daa gjekk det alltid einkvar fri,
Som millom Tindann’ smatt.
Men denne Dal
Var i det Tal,
Som øyde ho la’ att.
Artikkelen er publisert 27/05-2006
Aktuelle saker:
Saknar barnehageplass
Sende ballen tilbake til rådmennene
Blåmann Blåmann til bensinstasjonen
Passar på i påskefjellet
Rift om snøskuterlappen
Snøkunstnarar smelta juryen
Best i landet
Siste finpuss ved brygga
Held fast på tradisjonane
